Rzepin kryje w sobie ciekawą historię. W niniejszym artykule znaleźć można parę słów o dziejach Rzepina, kiedy to wchodził on w skład powiatu zachodniotorzymskiego (Weststernberger Kreis). Chodzi zatem o okres między 1873 a 1945 r.

U progu powstania Cesarstwa Niemieckiego burmistrzem Rzepina był Louis Cavalier, miejscowym superintendentem Robert Pfitzner, zaś właścicielami ziemskimi przedstawiciele pruskich rodów szlacheckich tj. np. Erich von Kaphengst. Pod koniec XIX wieku w ramach Rzepina można było wyodrębnić następujące jednostki osadnicze: Am Kreuzsee (Nad Jeziorem Długim), Am Sandsee (Nad Jeziorem Rzepsko), Augustenmühle, Bahnhof (Dworzec), Bullenwiese, Chausseehaus, Geibelpfuhl, Heinrichshof, Walkmühle, Wildenhagener Mühle (Łąkoszek), Ziegeleien.

W 1904 r. siedziba władz powiatu zachodniotorzymskiego została przeniesiona z Ośna do Rzepina. Urzędnicy pracowali w reprezentacyjnym budynku tzw. Kreishaus przy Forst-Strasse (ob. Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Stanisława Staszica przy ul. Wojska Polskiego).

Powiat zachodniotorzymski od 1875 r. wydawał lokalny biuletyn o nazwie „Weststernberger Kreisblatt”. W I połowie XX wieku redagowali go m.in. Heinrich Bartels, Felix Bukowiecki (wcześniej pisał w Ośnie), Richard Knuth (mieszkał w Cybince) i Otto Witzke.

Pierwsze gazety w Rzepinie pojawiły się w 1885 r. W mieście działała drukarnia „Kuhn & Sohn”, wydająca przede wszystkim gazety, pocztówki oraz książki, np. książkę o historii wsi Studzionki koło Krzeszyc. „West-Sternberger Kreis- und Wochenblatt” ukazywał się w Cybince, Ośnie i Rzepinie. Od 1911 r. w Rzepinie wydawano również gazetę o nazwie „West-Sternberger Zeitung/ für Reppen und Umgebung” (Gazeta Zachodniotorzymska/ dla Rzepina i okolic). Jednym z jej redaktorów był niejaki W. Kahoun.

Ówczesny kościół ewangelicki św. Katarzyny to dzisiaj kościół NSPJ. Kościół katolicki wznosił się natomiast w zachodniej części miasta (później była tam kaplica pogrzebowa). Cesarski urząd pocztowy pierwotnie mieścił się przy Richter-Strasse (kamienica przy ul. Bohaterów Radzieckich), potem zaś od 1929 r. w nowym budynku przy Post-Strasse (ul. Wojska Polskiego). W mieście znajdowały się również: sąd rejonowy i przytułek-szpital przy Frankfurter Strasse (ul. Słubicka) ufundowany przez Fundację Heinricha Richtera. Od nazwiska fundatora placówkę nazywano w skrócie Richterstift. Budynek przytułku nie zachował się do dzisiejszych czasów. Urzędem skarbowym właściwym dla mieszkańców Rzepina był urząd skarbowy w Ośnie.

Spośród miejskich aptek najwięcej chyba wiadomo o Adler-Apotheke. Od 1901 r. prowadził ją Otto Bostelmann, natomiast w 1907 r. krótko W. Wiesenthal z Rostocku. W mieście działały co najmniej 3 hotele: Helming, Lambateur (róg ul. Kościuszki i ul. Inwalidów Wojennych) i Mark Brandenburg.

W czasie inflacji władze Rzepina emitowały tzw. Notgeld. Podobnie działo się z resztą w innych miastach regionu: w Krośnie, Gubinie, Frankfurcie, Ośnie czy Sulęcinie.

I na koniec parę słów o szkolnictwie w dawnym Rzepinie. Przed 1945 r. w mieście działały: szkoła podstawowa (Grundschule), średnia i ludowa (Mittelschule, Volksschule), wreszcie szkoła rolnicza przy Frankfurter Strasse (Landwirtschaftliche Schule, pałacyk przy ul. Słubickiej, po wojnie siedziba PGR-u, tzw. Lubuskiego Kombinatu Rolnego).

Więcej faktów zostało ujętych w poniższym kalendarium wydarzeń mniej lub bardziej ważnych w historii Rzepina 1873-1945.

Kalendarium:

• 1873: podział powiatu torzymskiego na zachodnio- i wschodniotorzymski; Rzepin znalazł się w tym pierwszym - z siedzibą w Ośnie.
• 1874: budowa linii kolejowej do Głogowa i Wrocławia, tym samym powstanie węzła kolejowego w Rzepinie.
• 6 czerwca 1874: uchwała Kreistagu w Ośnie w sprawie budowy szosy z Rzepina do Cybinki.
• 1875: budowa linii kolejowej do Kostrzyna i dalej do Szczecina.
• 21 października 1875: uchwała Kreistagu w Ośnie o rozpoczęciu prac budowy szosy z Rzepina do Cybinki.
• 1878: przebudowa kościoła św. Katarzyny w stylu neogotyckim, budowa wieży dzwonniczej.
• 1879: nadanie kościołowi patronatu św. Katarzyny, zamontowanie 19-głosowych organów w tymże kościele; powołanie sądu rejonowego w Rzepinie (Amtsgericht in Reppen, istniał do 1945 r.).
• 1881: budowa przytułku-szpitala Fundacji Heinricha Richtera przy Frankfurter Strasse.
• 1885: początki kolportażu prasy w Rzepinie („West-Sterberger Kreis- und Wochenblatt”).
• 1890: budowa linii kolejowej Rzepin-Ośno Lubuskie-Sulęcin-Międzyrzecz; Rzepin był siedzibą powiatowej linii wąskotorowej Weststernberger Kreiskleinbahn.
• 24 lipca 1890: w Rzepinie narodził się Johannes Weigelt (1890-1948), znany niemiecki geolog i paleontolog.
• 1894: ewangelickim superintendentem Rzepina został Johannes Bartz (do 1904 r.).
• 1 października 1895: w Rzepinie narodził się Willy Marienfeld (1895-1944), niemiecki wojskowy odznaczony Krzyżem Żelaznym za zajęcie Sewastopola (1942 r.), wiosną 1944 r. jako dowódca 658 Pułku Grenadierów bronił Twierdzy Krym.
• 1901: wpisanie Adler-Apotheke w Rzepinie do rejestru handlowego, jej właścicielem był Otto Bostelmann.
• 1903: powołanie urzędu inspektora budowlanego w Rzepinie (Bauinspektor Reppen), istniał do 1907 r.
• 1904: ewangelickim superintendentem Rzepina został Hugo Friedenreich (do 1911 r.).
• 1 kwietnia 1904: przeniesienie siedziby władz powiatu zachodniotorzymskiego z Ośna do Rzepina.
• 1905: budowa budynku na potrzeby domu starców i psychicznie chorych - Brandenburgisches Siechenheim Eilanghof w Starościnie (Friedrichswille); obecnie w budynku mieści się Technikum Leśne.
• 7 lutego 1905: w Rzepinie narodził się Johannes Wolburg (1905-1976), znany niemiecki geolog i pionier mikropaleontologii.
• 1907: przejęcie Adler-Apotheke w Rzepinie przez W. Wiesenthala z Rostocku, jeszcze w tym samym roku apteka została wykreślona z rejestru handlowego.
• 1910: przemianowanie okręgu budowlanego Baukreis Sternberg na wyższy urząd budowlany Hochbauamt Reppen.
• 1911: ewangelickim superintendentem Rzepina został Otto Schuppan (do 1934 r.).
• 1919: likwidacja urzędu inspektora budowlanego w Rzepinie (właściwym stał się inspektor budowlany we Frankfurcie nad Odrą – Hochbauamt Frankfurt II).
• 1917: początek budowy ul. Dworcowej, która pochłonęła wiele środków finansowych.
• 21 grudnia 1912: do Powiatowego Związku Straży Pożarnej powiatu zachodniotorzymskiego dołączyła Ochotnicza Straż Pożarna z Cybinki; powiatowym inspektorem pożarnictwa był wówczas niejaki Danzig z Rzepina.
• 24 stycznia 1919: przedsiębiorstwo Kraftwagen Marken GmbH z Berlina-Schönebergu uzyskało zgodę na obsługiwanie połączenia autobusowego z Rzepina przez Sądów, Cybinkę do Przybrzegu nad Odrą (ob. dzielnica Eisenhüttenstadt); ze względu na nierentowność połączenia szybko z niego zrezygnowano.
• 1925: rozbudowa Kreishausu; w Rzepinie wraz z rodziną zamieszkał August Heyn (1879-1959), niemiecki pedagog, przedstawiciel edukacji progresywistycznej (uprawiał owoce i szparagi, w 1945 r. jego ziemię w Rzepinie zarekwirowała formacja SS).
• 1926: rozbudowa Rzepina w kierunku Drzeńska (Drenzig), rozbudowa Drenziger Weg (ul. Słowackiego).
• 1927 - powstanie kąpieliska i placu sportowego nad Kreuzsee (Jezioro Długie); kupcem folwarku w Rzepinie został Fritz-Huber Gräser (1888-1960), później ostatni dowódca 4 Armii Pancernej Wehrmachtu (1944-1945).
• 1928/1929: budowa nowego urzędu pocztowego przy Post-Strasse (ul. Wojska Polskiego); Walter Kobbelt z Rzepina został burmistrzem Cybinki (do 1939 r.).
• 24 lipca 1932: w Rzepinie narodził się Friedo Solter, znany niemiecki aktor i reżyser teatralny, żyje do dziś.
• 1933-1945: okres nazistowskich rządów w Niemczech i samym Rzepinie; działalność obronnego urzędu meldunkowego Wehrmeldeamt Reppen, pozostającego w strukturze III Okręgu Wojskowego z dowództwem w Berlinie; lotnisko wojskowe o sygnaturze N52 19 25 E14 48 40, na którym operował m.in. 53 Dywizjon Bombowy (Kampfgeschwader 53); obóz pracy przymusowej dla Żydów (budowa autostrady, prace pilarskie, produkcja butów).
• 21 września 1933: w Rzepinie narodziła się Lona Rietschel, znana niemiecka autorka komiksów, współautorka serii „Mosaik”, żyje do dziś.
• 1 stycznia 1934: gmina miejska Rzepin została oficjalnie przekształcona w miasto Rzepin.
• 1 marca 1937: erygowanie parafii św. Katarzyny (ob. NSPJ).
• 1 stycznia 1939: przemianowanie powiatu Kreis Weststernberg na powiat ziemski Landkreis Weststernberg.
• 21 marca 1939: przemianowanie prowinicji Provinz Brandenburg na marchię Mark Brandenburg.
• 17 maja 1939: spis powszechny, Rzepin liczył wówczas niemal 6,5 tys. mieszkańców oraz 2.610,6 ha powierzchni.
• 1941: w Rzepinie zamieszkał niemiecki malarz Max Schewe (1896-1951), rok później przeniósł się do Quedlinburga.
• 1942: w Rzepinie narodził się Wolfgang Reinke, znany niemiecki grafik i malarz, żyje do dziś.
• 2 lutego 1945: na południowych obrzeżach Rzepina ulokował się radziecki 8 Korpus Zmechanizowany Gwardii.

Przy pisaniu artykułu wykorzystano źródła:

• Akta Brandenburgisches Landeshauptarchiv (BLHA).
• Christian Gahlbeck, Archivfhrer zur Geschichte Ostbrandenburgs bis 1945, Oldenburg 2007.
• Gerhard Jaeschke,Manfred Schieche, Ziebingen: Ein Marktflecken im Sternberger Land, Berlin 2001.
• Jörg Lüderitz, Entdeckungen östlich der Oder - Unterwegs zwischen Frankfurt, Skwierzyna und Zary, 2005.
• Michał Smoczyk,Ewa Wardyn,Damian Utracki, Polskie i niemieckie geograficzne nazwy własne z terenu dawnego Powiatu Zachodniotorzymskiego, 2005.

autor: Roland Semik

Komentarze ( 5 ) :