Jakiś czas temu można było przeczytać dość szczegółowe kalendarium dziejów Rzepina i okolic. Czas na historię innego miejsca tego regionu tzn. Ośna Lubuskiego... Ze względu na swoje strategiczne położenie Ośno odgrywało ważną rolę na terytorium ziemi torzymskiej, a przez długi czas stanowiło nawet jej stolicę. Poniższe zestawienie może być pomocne choćby do dalszego zgłębiana historii lokalnej przez uczniów, turystów bądź miejscowych regionalistów.

XIII wiek:

• 1145-1223 – przekształcenie podgrodzia ośniańskiego w osadę targową z inicjatywy biskupów lubuskich.
• do 1249 – okolice dzisiejszego Rzepina pozostawały we władaniu książąt śląskich (Bolesław II Rogatka postawił ziemię lubuską w zastaw w zamian za pomoc militarną przeciw swemu bratu Henrykowi III Białemu).
• 1252 – pierwsza zachowana wzmianka Ośna jako „civitas forensi Osna”.
• 1258 – przejście ziemi lubuskiej, w tym okolic Ośna, w lenno Marchii Brandenburskiej.
• 1298 – fundacja i początek budowy kościoła św. Jakuba.

XIV wiek:

• I połowa – budowa murów miejskich z kamienia polnego; w ich obrębie znajdowały się, nieistniejące już, zachodnia Brama Frankfurcka (Frankfurter Tor) nad stawem oraz Brama Sulęcińska (Zielenziger Tor) nad fosą.
• II połowa – wzmocnienie murów miejskich drugimi budynkami bramnymi.
• 1322 – książę śląski Jan ze Ścinawy potwierdził w Ośnie nadania praw dla Paradyża.
• 1342 – wzmiankowanie Ośna w dokumentach biskupich jako „Osna”.
• 1348-1351 – okupacja Ośna przez wójtów Nowej Marchii.
• 1350 – wzmiankowanie Ośna w dokumentach biskupich jako „Osna”; fundacja ołtarza św. Piotra w kościele św. Jakuba przez margrabię Ludwika z czynszów miejskich; legat papieski biskup Gaufryd rzucił klątwę na wójtów Nowej Marchii okupujących Ośno.
• 1352 – wójtem w Ośnie został rycerz Jan z Widawy, mianowany na to stanowisko przez margrabię Ludwika (do 1354 r.).
• 1354 – wójtem w Ośnie i Torzymiu został Dzieżko z Chyciny (do 1362 r.).
• 10 stycznia 1356 – Ośno i jego okolice znalazły się w nowo utworzonym Księstwie Brandenburgii (Złota Bulla Karola IV).
• 1362 – wójtem w Ośnie został Hensekin de Waldow.
• 1369 – otrzymanie przez Ośno prawa bicia monety.
• 18 sierpnia 1373 – na mocy umowy z Fürstenwalde okolice Ośna i cała Brandenburgia zostały kupione przez cesarza Karola IV od rodu Wittelsbachów za 500 tys. guldenów; Ośno znalazło się na obszarze zwanym wówczas Marchia transoderana (Marchia trans Oderam).
• 1375: wzmiankowanie Ośna w księdze ziemskiej Karola IV jako „Drossen – domini marchionis”.
• 1380 – zakończenie budowy kościoła św. Jakuba.

XV wiek:

• rozbudowa murów miejskich, m.in. baszty złodziejskiej; dobudowa monumentalnej wieży dzwonniczej kościoła św. Jakuba; budowa przytułku-szpitala oraz przycmentarnej kaplicy św. Gertrudy na Przedmieściu Frankfurckim.
• 1401 – biskup lubuski Jan III z Borsznic formalnie przekazał Ośno na własność Marchii Brandenburskiej.
• 1412 – mieszkańcy Ośna i Rzepina złożyli hołd lenny markgrabiemu Fryderykowi.
• 1430 – pierwsza wzmianka o ludności żydowskiej w Ośnie.
• 1432 – atakowanie Ośna przez husytów.
• 1441 – Fryderyk Hohenzollern potwierdził wszystkie prawa i przywileje mieszkańców Ośna.
• 1447 – Fryderyk Hohenzollern ustanowił Ośno siedzibą starostwa krajowego oraz stolicą ziemi sulęcińskiej (Zielenziger Land) – do 1810 r.
• ok. 1450 – wzniesienie kaplicy św. Gertrudy z wypalanej cegły.
• 1458 – Ośno nabyło wieś Gronów.
• 1461 – Ośno otrzymało wieś Połęcko.
• 1477 – atakowanie Ośna przez księcia Jana Żagańskiego.

XVI wiek:

• dalsza rozbudowa kościoła św. Jakuba (m.in. powiększenie okien, przedłużenie prezbiterium i zamknięcie go w sposób pięciokątny, dobudowanie kaplicy w południowej części świątyni), wzniesienie wielkiej wieży zachodniej.
• 1517 – pożar miasta.
• 1519 – przywilej zezwalający na urządzanie 2 jarmarków rocznie z przeznaczeniem dochodów na odbudowę miasta po pożarze z 1517 r.
• 1532 – zawalenie się sklepienia przy organach w kościele św. Jakuba.
• 1533 – odbudowanie sklepienia przy organach w kościele św. Jakuba przez jednego z frankfurckich mnichów.
• 1537 – margrabia Jan potwierdził prawo urządzania cotygodniowych targów miejskich.
• 1538 – gorący okres reformacji, przyjęcie reformacji przez Ośno; kościół św. Jakuba przejęty został przez luteranów.
• 1543 – pierwsza wzmianka o szpitalu z kaplicą św. Jerzego.
• 1544 – wybudowane gotyckiego ratusza na starym rynku.
• 1562 – tymczasowa likwidacja bractwa strzeleckiego w Ośnie (raktywowany w 1606 r.).
• 1596 – wielki pożar miasta, w czasie którego m.in. spłonęła wieża kościelna, zaś część sklepień świątyni zawaliło się; ocalało jedynie 17 domów.
• 1598 – powstanie najstarzej oberży w mieście „Pod trzema lipami” przy Frankfurter Str. 11 (istniała do 1945 r.).

XVII wiek:

• 1600 – ufundowanie kamiennej chrzcielnicy w kościele św. Jakuba; pierwsze wzmiankowanie Przedmieścia Sulęcińskiego.
• 1608 – zawieszenie jednej z tablic inskrypcyjnych w prezbiterium kościoła św. Jakuba.
• 1613 – w Ośnie powstała owczarnia miejska.
• 1614 – pożar miasta.
• 1618-1648 – wojna trzydziestoletnia (m.in. spalenie się budynków szpitalnych w Ośnie).
• 1610 – budowa drewnianego ołtarza w kościele św. Jakuba.
• 1619 – budowa barokowej ambony w kościele św. Jakuba.
• 1626 – pierwsze działania wojenne okresu wojny trzydziestoletniej na terenie Ośna.
• 1627 – powstanie polichromii drewnianego ołtarza w kościele św. Jakuba.
• 1650 – droga prowadząca przez Ośno stała się drogą pocztową.
• 1656 – zajęcie Ośna przez konfederatów wielkopolskich.
• 1658 – powstanie drewnianej skarbonki na spiralnie skręconej kolumnie w kościele św. Jakuba.
• 1667 – umieszczenie kamiennej chrzcielnicy w kościele św. Jakuba.
• 1674-1675 – okupacja Ośna przez Szwedów.
• 1674 – proboszczem parafii w Ośnie został Elias Loccelius (1621-1704), wcześniej proboszcz parafii w Mieszkowicach koło Gryfina.
• 1684 – kościół św. Jakuba otrzymał barokową kopułę.
• 1698 – w Ośnie powstała mleczarnia.

XVIII wiek:

• likwidacja więzienia w baszcie złodziejskiej ośnieńskich murów miejskich; funkcjonowanie więzienia rezerwowego w baszcie krzaków; koniec pochówków na cmentarzu przy kościele św. Jakuba; budowa nowego przytułku (późniejszego zajazdu pod Trzema Lipami).
• 1703 – przekazanie magazynu soli kościołowi reformowanemu.
• 1714-1793 – istnienie garnizonu wojskowego w Ośnie.
• 1734 – zawieszenie drugiej z tablic inskrypcyjnych w prezbiterium kościoła św. Jakuba.
• 1759-1760 – stacjonowanie w Ośnie wojsk rosyjskich.
• 1768 – przebudowa kaplicy przy szpitalu św. Jerzego na Przedmieściu Sulęcińskim (obecnie w miejscu tym mieści się remiza strażacka).
• 1782 – wzniesienie nowej wieży kościoła św. Jakuba (poprzednia spłonęła w 1596 r.).
• 1783 – powstanie najstarszego z 3 istniejących do dzisiaj dzwonów na wieży kościoła św. Jakuba (przed I wojną światową było ich 6).

XIX wiek:

• likwidacja przykościelnej szkoły parafialnej; powstanie cmentarza po wschodniej stronie ul. Frankfurckiej.
• 1806 – zajęcie Ośna przez wojska napoleońskie.
• 1806-1807 – Ośno miejsce przemarszu Legionów Polskich Jana Henryka Dąbrowskiego.
• 9 sierpnia 1808 – Augusta Ferdinanda Knutha (1808-1891), nauczyciela, właściciela ziemskiego i właściciela drukarni w Ośnie.
• 1810 – przeniesienie stolicy ziemi torzymskiej z Ośna do Sulęcina (do 1852 r.).
• 1814 – powstanie starego cmentarza w Ośnie.
• 1818 – przemianowanie ziemi torzymskiej na powiat torzymski; Sulęcin nadal pozostaje stolicą.
• 1815 – pożar miasta.
• 1823 – runięcie sklepienia nawy głównej (na jego miejscu powstało nowe sklepienie kolebkowe).
• 1824 – z połączenia kilku szkół pokątnych oficjalnie powstała szkoła miejska.
• 1829 – pożar miasta, spłonęła m.in. pierwsza bożnica żydowska w mieście.
• 1830 – we Wrocławiu narodził się Adolf Beininger, późniejszy proboszcz parafii katolickiej w Ośnie.
• 1834 – unia kościoła luterańskiego i kalwińskiego.
• 1841-1843 – rozebranie grożącego zawaleniem gotyckiego ratusza (jednocześnie początek budowy nowej, neogotyckiej siedziby rady miejskiej).
• 1848 – pożar miasta.
• 1850 – powstanie kamiennej synagogi i cmentarza żydowskiego w Ośnie.
• 1852 – przeniesienie siedziby powiatu torzymskiego z powrotem z Sulęcina do Ośna.
• 1854 – gościniec przekształcono w szosę.
• 1857 – powstanie kaplicy katolickiej w Ośnie.
• 9 maja 1861 – w Radachowie pod Ośnem urodziła się Anna Pappritz (1861-1939), znana niemiecka pisarka, abolicjonistka i działaczka praw kobiet.
• 1862-1864 – wzniesienie królewskiego seminarium nauczycielskiego - neoklasycystyczneego gmachu z elementami neogotyckimi (obecnie Zespół Szkół Ekonomicznych).
• 9 października 1865 - proboszczem parafii katolickiej w Ośnie został Adolf Beininger.
• lata 70. XIX wieku – regotyzacja kościoła św. Jakuba (w miejsce barokowych organów zamontowano neogotyckie).
• 1873 – podział powiatu torzymskiego na zachodnio- i wschodniotorzymski; Ośno zostało siedzibą powiatu zachodniotorzymskiego.
• 1879 – zastępcą sędziego powiatowego w Ośnie był Arthur Schreiber (1849-1921), późniejszy prezydent pruskiego okręgu Minden w Westfalii (1899-1903).
• 7 sierpnia 1880 – w Ośnie narodził się Walther Lietzmann (1880-1959), znany niemiecki matematyk. 1890 – Ośno otrzymało połączenie kolejowe z Rzepinem i Międzyrzeczem.
• 1891 – wzniesienie gmachu Cesarskiego Urzędu Pocztowego na miejscu dawnego kościoła św. Trójcy (albo św. Jana).
• 17 czerwca 1891 – śmierć Augusta Ferdinanda Knutha (1808-1891), nauczyciela, właściciela ziemskiego i właściciela drukarni w Ośnie.
• 1895 – powstanie 2 z 3 istniejących do dzisiaj dzwonów na wieży kościoła św. Jakuba (najstarszy pochodzi z 1783 r.); erygowanie parafii katolickiej w Ośnie (prawdopodobnie w unii personalnej z parafią w Sulęcinie).
• 1898 – Karl Frencke z Bremy założył gazownię (Gaswerk) przy dzisiejszej ul. Mickiewicza w Ośnie (później p.n. Licht- und Kraftwerke Drossen GmbH).

1901-1945:

• początek XX wieku – powstanie nowej wspólnoty kościelnej w mieście, tzn. Kościoła Nowoapostolskiego.
• 1901 – uruchomienie telegrafu w budynku poczty miejskiej.
• 1905 – przy ul. Gronowej powstał szpital św. Jerzego.
• 1912 – powstanie cmentarza po zachodniej stronie ul. Frankfurckiej (dzisiejszy cmentarz komunalny); powstanie muzeum miejskiego w budynku ratusza.
• 1916 – Ośno ponownie garnizonem wojskowym.
• 1923-1924 – w ośnieńskim przedsiębiorstwie handlu zbożem i ziemniakami Georga Kippferlinga pracował Hans Fallada (1893-1947), znany niemiecki pisarz i autor opowiadań.
• 1923 – założenie szkoły dokształcającej, później przekształconej w szkołę średnią.
• 1925 – odsłonięcie przy stadionie miejskim pomnika ku czci żołnierzy niemieckich poległych w I wojnie światowej (Heldendenkmal); otwarcie ryglowego domu Bractwa Strzeleckiego (Schutzenhaus) przy murach miejskich, nieopodal dzisiejszej ul. 1 Maja.
• 1927-1929 – wzniesienie gmachu szkoły podstawowej i gimnazjum przy ul. Jeziornej 2.
• 1931 – na wschodnim brzegu jeziora wybudowano kąpielisko (Badeanstalt).
• 1933 – wybudowanie kościoła nowoapostolskiego p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego.
• 1934 – wybudowanie amfiteatru na północnym brzegu Reczynka; Reichsarbeitsdienst (RAD) stworzył lotnisko szybowcowe na wzgórzu Burgberg przy drodze do Grabna (Buchholz) wzgórze Matthiasa Meriana koło jeziora Reczynek zostało przemianowane na wzgórze Adolfa Hitlera.
• 1937 – wzniesienie czworobocznej, kamiennej wieży widokowej ku czci antysemickiego pisarza Dietricha Eckarta (Eckart-Turm), przez niektórych mieszkańców mylona z nieistniejącą już wieżą Bismarcka wzniesioną na wylocie drogi z Ośna do Sulęcina; wieża Eckarta została wzniesiona z granitowych kamieni na zachodnim brzegu jeziora Reczynek.
• 8 lipca 1939 - w Radachowie pod Ośnem zmarła Anna Pappritz (1861-1939), znana niemiecka pisarka, abolicjonistka i działaczka praw kobiet.
• 1941 – w gimnazjum w Ośnie maturę złożył Karl-Heinz Berndt (1923-1939), znany niemiecki dziennikarz i pisarz.
• 1945 – koniec użytkowania kościoła nowoapostolskiego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (przez kilkadziesiąt lat budynek stał bezużyteczny).
• 2 lutego 1945 – zajęcie Ośna przez radziecką 8 Armię Gwardii; miasto było zniszczone w 70%.

Autor: Roland Semik

Przy pisaniu artykułu wykorzystano źródła:

• Akta Brandenburgisches Landeshauptarchiv (BLHA).
• Akta Muzeum Viadriny we Frankfurcie nad Odrą.
• W. Beyer, F. Gentsch, Sternberger Land. Eine ostdeutsche Landschaft. Heimatkreisbetreuung Weststernberg, Iserlohn 1992.
• Otto Fischer, Evangelisches Pfarrerbuch für die Mark Brandenburg seit der Reformation, Berlin 1941.
• Christian Gahlbeck, Archivführer zur Geschichte Ostbrandenburgs bis 1945, Oldenburg 2007.
• Gerhard Jaeschke, Manfred Schieche, Ziebingen: Ein Marktflecken im Sternberger Land, Berlin 2001.
• Jörg Lüderitz, Entdeckungen östlich der Oder - Unterwegs zwischen Frankfurt, Skwierzyna und Zary, 2005.
• Michał Smoczyk, Ewa Wardyn, Damian Utracki, Polskie i niemieckie geograficzne nazwy własne z terenu dawnego Powiatu Zachodniotorzymskiego, 2005.
• Oficjalna strona internetowa Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (www.lwkz.pl).
• Oficjalna strona internetowa Urzędu Miejskiego w Ośnie Lubuskim (www.osno.pl).
• Nieoficjalna strona internetowa o Ośnie Lubuskim (www.osno.com.pl)
• Strona badań genealogicznych Christiana Heilmanna (www.gca.ch)

Fascynująca architektura Ośna Lubuskiego
Fot. Roland Semik
Kliknij w miniaturkę, aby powiększyć obrazek. Kliknij na powiększeniu, aby je zamknąć.

Komentarze ( 2 ) :